ยาระบาย มะเกลือ เป็นไม้ยืนต้นในวงศ์ Ebenaceae พบขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป

ยาระบาย มะเกลือ เป็นไม้ยืนต้นในวงศ์ Ebenaceae พบขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป เรือนยอดเป็นพุ่มกลมกิ่งอ่อนมีขนนุ่ม ผลดิบของมะเกลือมีสรรพคุณเป็นยา จัดเป็นพืชสมุนไพรชนิดหนึ่ง สมัยก่อนนิยมใช้ยางผลมะเกลือไปย้อมผ้า สำหรับสรรพคุณในการช่วยระบายและขับถ่าย ท่านให้ผลสดโตเต็มที่แล้ว แต่ยังไม่สุกนักของมะเกลือ จำนวน 20 ผล นำมาตำให้ละเอียด เจือด้วยน้ำกะทิเล็กน้อย ประมาณ 2 – 3 ช้อนโต๊ะ  เพื่อช่วยให้รสชาติดีขึ้น  ใช้ดื่มหรือจิบวันละ 1 ครั้ง ขณะที่ท้องยังว่า (นำหรับเด็กเล็กที่ยังมีอายุไม่ถึง 10 ขวบ และสตรีมีครรภ์ หรือสตรีหลังคลอดบุตร ไม่ควรใช้ยาสมุนไพรตำหรับนี้ ยาระบาย.

ยาระบาย
ยาระบาย ชื่อวิทยาศาสตร์ : Diospyros mollis Griff.
วงศ์ : EBENACEAE
ชื่อสามัญ : Ebony Tree
ชื่ออื่น : มักเกลือ มะเกือ
ลักษณะ :
ไม้ต้น  ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ สูง 10 – 30 เมตร ลำต้นเปลาตรง เรือนยอดเป็นพุ่มกลมกิ่งอ่อนมีขนนุ่ม
เปลือก  เปลือกนอก สีดำแตกเป็นสะเก็ดเล็ก ๆ เปลือกในเหลืองอ่อนกระพี้ขาวและจะเปลี่ยนเป็นสีค่อนข้างดำถ้าตัดทิ้งไว้แก่นสีดำสนิท
ใบ  ใบเดี่ยว เรียงสลับ แผ่นใบรูปไข่หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 1.5 – 4 เซนติเมตร ยาว 4 – 8 เซนติเมตรใบแห้งสีดำ
ดอก  ดอกเล็กสีขาวหรือขาวอมเหลืองออกรวมกันเป็นช่อสั้น ๆ ตามง่ามใบ
ผล  กลมเกลี้ยง เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 2 เซนติเมตร ผลแก่จัดแห้งเปลือกเปราะและออกสีดำ   กลีบจุกผลมี   4 กลีบ   เมล็ดถ้าผ่าตามขวางจะเห็นว่าระหว่าง เปลือกนอกกันเนื้อขาว ๆ ของเมล็ดนั้นเรียบก้านผลยาวประมาณ 2 – 5 มิลลิเมตร
สรรพคุณ : ราก  ฝนกับน้ำซาวข้าว รับประทานแก้อาเจียน แก้ลม  ผลมะเกลือสดและเขียวจัด – เป็นสมุนไพรยอดเยี่ยมที่สุดในการถ่ายพยาธิ กำจัดตัวตืด หรือไส้เดือนตัวกลม พยาธิปากขอพยาธิเข็มหมุด
วิธีและปริมาณที่ใช้ : ผลสดโตเต็มที่และเขียวจัด จำนวนผลเท่าอายุแต่ไม่เกิน 25 ผล (คนไข้อายุ 40 ปี ใช้เพียง 25 ผล) ตำใส่กะทิ คั้นเอาแต่น้ำกะทิ ช่วยกลบรสเฝื่อน ควรรับประทานขณะท้องว่าง ถ้า 3 ชั่วโมงแล้วยังไม่ถ่ายใช้ยาระบาย เช่น ดีเกลือ 2 ช้อนโต๊ะ ละลายน้ำดื่มตามลงไป
สารเคมี – สารกลุ่มพีนอล ชื่อ diospyrol ซึ่งถูก oxidize ง่าย
ข้อควรระวัง : ห้ามใช้ในเด็กอายุต่ำว่า 10 ขวบ หญิงตั้งครรภ์ หรือหลังคลอดใหม่ ๆ และผู้ป่วยในโรคอื่น ๆ ระวังอย่าให้เกินขนาดถ้าเกิดอาการท้องเดินหลาย ๆ ครั้ง และมีอาการตามัวให้รีบพาไปพบแพทย์ด่วน ยาระบาย

มะหาด

มะหาด  เป็นไม้ยืนต้นในวงศ์ Moraceae ต้นกำเนิดจากทวีปเอเชียใต้ นิยมปลูกเอาไว้ใช้ประโยชน์ทุกส่วนของต้น สามารถเจริญเติบโตได้ในดินทราย ดินร่วนปนทราย ดินร่วน และ ดินเหนียว มีความทนทานต่อความแห้งแล้งได้ดีมาก ชอบบริเวณที่มีความชื้นสูงและแสงแดดเข้าถึงได้น้อย มักขึ้นกระจายตามป่าดิบทั่วไป
สูตรที่ใช้เป็นสมุนไพรช่วยระบายและเป็นยาขับถ่าย ท่านให้เอาผงปวกหาด (เปลือกต้นมะหาดนำไปต้มกับน้ำ และทำให้เป็นผงแห้ง)  5 กรัม (2 ช้อนโต๊ะ) มาผสมกับน้ำมะนาว กินวันละ 1 ครั้ง ในขณะที่ท้องยังว่า สามารถกินได้ก่อนที่จะกินยาถ่าย 2 ชั่วโมง
ชื่อวิทยาศาสตร์ : Artocarpus lakoocha Roxb.
ชื่อวงศ์ : MORACEAE
ชื่ออื่น  : หาด, ขนุนป่า, มะหาดใบใหญ่
รูปลักษณะ : มะหาด เป็นไม้ยึนต้น สูงประมาณ 30 เมตร ทรงพุ่มแผ่กว้าง ใบ เดี่ยว เรียงสลับรูปขอบขนาน หรือรูปวงรี กว้าง 8-10 ซม. ยาว 10-12 ซม. หลังใบเป็นมันสีเขียวเข้ม ท้องใบสาก ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ ค่อนข้างกลม ก้านสั้น แยกเพศ อยู่บนต้นเดียวกัน ผล เป็นผลรวม สีเหลือง ผิวขรุขระ มีขนนุ่น
สรรพคุณของ มะหาด : เนื้อไม้ นำมาเคี่ยวกับน้ำ กรองเนื้อไม้ออก บีบน้ำออกให้แห้ง จะได้ผงสีนวลจับกันเป็นก้อน ย่างไฟให้เหลือง เรียกว่า ปวกหาด ใช้เป็นยาถ่ายพยาธิเส้นด้าย พยาธิไส้เดือน และพยาธิตัวตืด สารที่ออกฤทธิ์คือ 2,4,3′,5′-Tetrahydroxystibene ละลายผงปวกหาดจำนวน 3 กรัม ในน้ำเย็น ดื่มช่วงเช้ามืด ก่อนอาหาร หลังจากนั้น 2 ชั่วโมง ให้กินยาถ่าย เช่น ดีเกลือ เพื่อถ่ายตัวพยาธิ

สะแกนา
เป็นไม้ยืนต้น สูง 5 – 10 เมตร  กิ่งอ่อนเป็นรูปเหลี่ยม  ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปไข่กลับ  กว้าง 3 – 8 ซม. ยาว 6 – 15 ซม.  ดอกช่อ ออกที่ซอกใบและปลายยอด ดอกย่อยมีขนาดเล็ก ยาระบาย กลีบดอกสีขาว  ผลแห้งมี 4 ครีบ  เมล็ดสีน้ำตาลแดง รูปกระสวย มี 4 สันตามยาว
สูตรสะแกนาเป็นยาสมุนไพรใช้เป็นยาระบายและขับถ่าย  ท่านให้เอาเมล็ดในของผลที่แก่และแห้งแล้วของสะแกนา จำนวน 20 – 30 เมล็ด มาต้มสุก  หุ่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ  สามารถนำไปเจือในอาหารต่าง ๆ  กินได้
ชื่อวิทยาศาสตร์ Combretum quadrangulare Kurz
วงศ์ COMBRETACEAE
ชื่ออื่นแก (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ);ขอนแข้;จองแข้ (แพร่)ซังแก (เขมร – ปราจีนบุรี);แพ่ง (ภาคเหนือ);สะแก
ลักษณะ   สะแกนา เป็นไม้ยืนต้น มีกิ่งที่แปรสภาพไปเป็นหนามสั้นตามโคนต้น เปลือกต้นเรียบ ใบ เป็นใบเดี่ยวออกเรียงตรงข้ามกันแผ่นใบบางมีขนทั้งสองด้าน ใบรูปไข่ ปลายใบและโคนใบแหลม ดอก ออกเป็นช่อตามซอกใบและปลายยอด ดอกสีขาวหรือสีเหลืองอ่อน กลีบดอกมี ๔-๕5 กลีบ กลีบเลี้ยงโคนเชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วยปลายแยกเป็น ๔ แฉก  ผล รูปไข่ มีปีก ๔ ปีก เมล็ดรี
สรรพคุณ : เมล็ดแก่ ใช้ขับพยาธิไส้เดือนและพยาธิเส้นด้ายในเด็ก  โดยใช้ขนาด 1 ช้อนคาว หรือ 3 กรัม ตำผสมกับไข่ทอดกินครั้งเดียว ขณะท้องว่าง
สรรพคุณ
ยาสมุนไพรพื้นบ้านจังหวัดอุบลราชธานี  ใช้  ลำต้น เข้ายากับเบนโคก และเบนน้ำ แก้ปวดมดลูก มดลูกอักเสบ เนื้อไม้ ต้มน้ำดื่ม ช่วยขับน้ำคาวปลาสำหรับผู้หญิงหลังคลอดบุตร เมล็ด ถ่ายพยาธิตัวกลม และพยาธิเส้นด้ายในเด็ก
ตำรายาไทย  ใช้  เมล็ดแก่ รสเมาเบื่อ ขับพยาธิเส้นด้าย พยาธิไส้เดือน ในเด็ก(โดยใช้ขนาด 1 ช้อนคาว หรือ 3 กรัม ตำผสมกับไข่ ทอดกินครั้งเดี่ยวขณะท้องว่าง) แก้ซางตานขโมย มะเร็ง คุดทะราดใบแก่ รสฝาดเมา แก้พิษปวดเมื่อยตามร่างกาย แก้ไข้ แก้บาดแผล ปรุงเป็นยารักษามะเร็งภายในต่างๆ ใบอ่อน รสฝาด รักษาแผลสด แก้บิดมูกเลือด ใบ แก้ปวดเมื่อยตามร่างกาย ต้น รสเมา แก้โรคหนองใน แก้แผลในที่ลับ แก้อาเจียนเป็นเลือด แก้กามโรคเข้าข้ออกดอก ปรุงเป็นยารักษาฝีมะเร็งภายในต่างๆ กระพี้ รสเบื่อร้อน แก้คันทวารเด็ก ขับพยาธิเส้นด้าย เมล็ดแก่ รสเบื่อเมา ขับพยาธิไส้เดือน พยาธิเส้นด้ายในเด็ก โดยใช้เมล็ดแก่ 1 ช้อนคาว (ประมาณ 3 กรัม) หรือ 15-20 เมล็ด ตำให้ละเอียด ทอดกับไข่รับประทาน แก้ซาง ตานขโมย แก้คุดทะราด แก้มะเร็ง ราก รสเมา ปรุงเป็นยาแก้กามโรค หนองใน เข้าข้อ ฝีมะม่วง ฝีต่างๆ แก้น้ำเหลืองเสีย แก้พิษไข้เซื่องซึม ฆ่าพยาธิ ปรุงเป็นยาแก้ไส้ด้วนไส้ลาม มะเร็งตับ ปอด ลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ กระเพาะอาหาร แก้ไข้สันนิบาต ผอมแห้ง แก้ริดสีดวง ผอมแห้ง แก้เสมหะ แก้อาเจียนเป็นเลือด แก้ตกมูกเลือด ขับพยาธิ ทั้ง 5 ส่วน รสเมา ขับพยาธิในท้อง แก้ซางตานขโมย พุงโรก้นปอด อุจจาระหยาบ เหม็นคาว แก้ฝีตานซาง ผลดิบ แช่น้ำไว้ให้วัวควายกินขับพยาธิ ยาระบาย.